Pic

Divine Word Missionaries

Peace and Justice Issues


Contents

Water for Life

El Agua para la Vida

Aqua per la Vita

Wasser als Lebensgut

L'eau pour la Vie

Air bagi Kehidupan

Ilma għall-Ħajja

▪ Water voor het Leven

Woda dla Życia!

Água para Vida!

생명의물

生命之水

น้ำ เพื่อ ชีวิต

Voda pre Život

 

Download booklets


Back to

Peace & Justice

Members' Area

Site Map

Home


WATER VOOR HET LEVEN

ZUSTER WATER
JIJ GEEFT LEVEN

 

oe religieuzen hun eerbied en
bezorgdheid voor de kostbare
gave van het water tot uitdrukking
kunnen brengen.

 

Deze brochure werd samengesteld
door de Werkgroep Ecologie van
de promotoren van Gerechtigheid,
Vrede en Heelheid van de
Schepping in Rome,
Italië juni 2003.

 

Geprezen zijt Gij, Heer, door zuster water, zo nederig, zo kostbaar en puur.

Lied van de schepselen van Franciscus van Assisi

INLEIDING

ZIEN

  • Enkele gegevens over water
  • Privatisering van het water .
  • Vragen ter reflectie

OORDELEN

  • Water en de bijbel
  • Verwijzingen naar de Schrift
  • Theologische reflectie
  • Kerkelijke documenten met betrekking tot ecologie
  • Visie van de H. Stoel op de milieuconferentie in Kyoto.
  • Vragen ter overdenking

HANDELEN

  • Religieuzen en milieuvraagstukken
  • Voorstellen tot actie
  • Vragen ter overdenking
  • Een gebedsviering rond water
  • Literatuur en websites

 

INLEIDING

De Algemene Vergadering van de Verenigde Naties riep het jaar 2003 uit tot het internationaal jaar van het water. Ze wilde daarmee de aandacht vestigen op de crisis waarin dit uiterst kostbare bezit verkeert. Water is immers levensnoodzakelijk voor de aarde en voor haar bewoners.

Waar gaat het bij deze crisis om? De een noemt de schaarste van water in het licht van de toename van de wereldbevolking. Voor de ander gaat het om de verdeling ervan, om de verspilling van het water in een steeds materialistischer wordende consumptiemaatschappij. Tenslotte zullen er ook nog zijn die de privatisering van het water als probleem te berde brengen. Iedere wereldburger heeft recht op water, net zo goed als hij recht heeft op gezondheidszorg en ontwikkeling. Het is geen kwestie van keuze, maar een mensenrecht. We hebben als mensen immers geen alternatief voor water. Ook niet als het te duur wordt of minder beschikbaar is. Basisbehoeften kunnen dan ook niet worden overgelaten aan de werking van de markt. Ook de katholieke Sociale Leer heeft altijd benadrukt, dat de bescherming en het behoud van bepaalde voor alle mensen geldende behoeften niet alleen door de marktwerking gegarandeerd kunnen worden. Het betreffen, zegt de kerkelijke leer, fundamentele menselijke behoeften die niet onder de wetten van marktwerking vallen. Vgl. Centesimus Annus nr. 40.

Deze brochure is opgezet volgens het bekende schema van ‘zien (lezen), oordelen (reflectie) en handelen (actie)’ en wil de lezer heldere informatie geven over de waterproblematiek. Het is het tweede in een reeks over het milieu, geschreven door de werkgroep Gerechtigheid, Vrede en Heelheid van de schepping van de Religieuze Instituten in Rome. Het eerste document was gewijd aan de klimaatverandering en dc.org/globalwarming).Er" www.of m-jpic.org/globalwarming). Hoofddoel is de religieuze gemeenschappen inspirerende aanwijzingen te bieden voor hun manier van leven. De tekenen des tijds roepen ons op tot aandacht voor het milieu. We hopen dat dit geschrift een stap in die richting zal zijn.

Waarom moeten juist wij, religieuzen, ons interesseren voor water en andere thema’s van sociale rechtvaardigheid en milieurecht? Water is essentieel, niet alleen voor de landbouw en de veehouderij, maar voor het voortbestaan van de mens zelf. Water wordt steeds schaarser. In meer en meer gebieden zakt het grondwaterpeil, raken bronnen verontreinigd en is een steeds kleinere watervoorraad beschikbaar. Landbouwirrigatie en industrie maken zoveel aanspraak op bestaande watervoorraden dat machtigen het voor het zeggen krijgen en de arme en zwakke mensen dorstig aan de kant komen te staan. Passiviteit van onze kant zal grote gevolgen hebben voor het leven in al zijn vormen. Onze Moeder Aarde blijkt kwetsbaar.

ZIEN

DE FEITEN OVER WATER.

De dichter Samuel Taylor Coleridge zegt in Rhyme of the Ancient Mariner: ‘Water, overal water en geen druppel om te drinken!’ Waarom moeten we doelmatig met water omgaan? Drinkwater is tegenwoordig in toenemende mate een schaars product. Het World Development Report van de VN voorspelde kort geleden, dat ‘rond het midden van deze eeuw er een tekort aan water zal zijn voor in het ongunstigste geval 7 miljard mensen in 60 landen en in ieder geval voor 2 miljard mensen in 48 landen.

Wat feiten op een rij gezet.

  1. Bijna 98 % van het water op de planeet Aarde is zout en ongeschikt voor menselijke consumptie. Van het resterende zoete water is slechts 1 procent bruikbaar. Het merendeel is opgesloten in 1neeuw en ijs op de Polen! Anders gezegd: van iedere honderd liter water is minder dan een halve theelepel drinkwater beschikbaar voor menselijk gebruik.
  2. Wereldwijd is het gebruik van het water sinds 1900 bijna met een factor 10 toegenomen. De groei van de wereldbevolking in de komende dertig jaar wordt geschat op 45 %, schoon water zal naar schatting slecht met 10 procent toenemen.
  3. Volgens recente schattingen is de klimaatverandering verantwoordelijk voor het groter wordende tekort aan water wer2 ldwijd met ongeveer 20%.
  4. Andere factoren die het groeiend tekort beïnvloeden zijn op de eerste plaats de afname van watervoorraden, de verlaging van de stand van het grondwater en de uitdroging van rivieren, moerasland en baaien; verder de ongelijkheid bij de verdeling van het water; grensconflicten tussen landen en tenslotte de privatisering van de watervoorziening.
  5. Volgens het ‘Human Development Report’ van 1998 beschikt 3/5 van de 4.4 miljard mensen in ontwikkelingslanden niet over de meest elementaire sanitaire voorzieningen en heeft bijna een derde geen schoon water ter beschikking.
  6. Volgens de millenniumdoelstellingen, zoals die door de Algemene Vergadering van de VN zijn vastgesteld, moet in 2015 het aantal mensen zonder toegang tot schoon water gehalveerd zijn tot dan 1.2 miljard. Ook het aantal van nu 2,4 miljoen mensen die geen sanitaire voorzieningen hebben, moet dan gehalveerd zijn, zo is besloten op de Wereldtop voor ontwikkeling, in Johannesburg in 2002.
  7. De drie grootste watergebruikers wereldwijd zijn: de landbouw met 70%, de industrie met 22 %3 en de huishoudens met 8%.
  8. Verborgen watergebruik. Bijvoorbeeld het gemiddelde aantal liters water dat nodig is om een kilo van de volgende gewassen te kunnen produceren: aardappelen: 1000 liter; maïs: 1.400; rijst: 3.400; kip: 4.600; e4 rundvlees: 42.500 liter.
  9. Van meer dan de helft van de belangrijkste rivieren is de waterstand gedaald en het water vervuild. 25 miljoen mensen verlieten in 1996 hun woonplaats vanwege vervuiling en uitdroging van rivieren en stromen. Dat zijn er meer5 dan oorlogsvluchtelingen!
  10. De Voedsel- en Landbouworganisatie van de VN (FAO) schat, dat 100 toeristen in 55 dagen een zelfde hoeveelheid water gebruiken als nodig is om genoeg rijst te produceren voor 1006 dorpsbewoners in 15 jaar.
  11. Tyfus, malaria, knokkelkoorts, cholera en andere ziekten die met water te maken hebben, zijn verantwoordelijk voor rond 5 miljoen sterfgevallen per jaar. Dat betekent, dat iedere minuut van de dag tien mensen, meestal kinderen, ergens in de wereld 7 en onnodige dood sterven..
  12. Watergebruik, enkele voorbeelden. Gambia: 4, liter; Mali: 8; USA: 500; Engeland: 200 liter. Een mens heeft ongeveer 50 liter per dag nodig, menen deskundigen, maar 308 liter zou ook nog kunnen.
  13. Water- en voedselzekerheid: in de boodschap van paus Johannes Paulus II bij gelegenheid van9 de Dag van de Wereldvrede, staat dat ‘water een basisfactor is voor voedselzekerheid’. Met een geavanceerd computerprogramma berekende het International Food Policy Research Institute (IFPRI), dat rond 2025 de schaarste aan water over de hele wereld een vermindering van voedselproductie zal opleveren. En dat kan oplopen tot 350 miljoen ton voedsel, iets meer dan de huidige graanoogst van10 de hele Verenigde Staten. Met andere woorden: het gebrek aan water zal een van de hoofdoorzaken van een teruglopende voedselproductie zijn.
  14. De ontwikkelde wereld heeft gemiddeld ongeveer 15.000 liter water per jaar nodig om het menselijk afval van één persoon te verwijderen (35 kilo excrem11 nten en 500 liter urine.)

Gebotteld water

  1. Bijna 25 % van het zogenaamde bronwater is zuiver kraanwater en volgens tests, uitgevoerd door de Natural Resources Defence Council (NRDC) in de USA, werden in ten minste één steekproef de vereiste microbiologische zui12 erheideisen overschreden.
  2. De bronwaterindustrie profiteert niet alleen van de verkoop van dit gemeenschapsbezit, maar doet dat ook nog eens op kosten van het milieu. Het oppompen van water betekent uitdroging van bronnen, vernieling van de leefomgeving, verwoesting van ecosystemen en het opdrogen van waterhoudende lagen. Plastic flessen zijn tegenwoordig het snelst groeiend onderdeel van schadelijke afvalstoffen. Plastic vormt vandaag de dag meer dan 25 % van de hoeveelheid materiaal, dat ieder jaar op de vuilnis13 tortplaatsen terechtkomt.
  3. De Perrier-groep, eigendom van Nestlé, is twee maal zo groot als het daarop volgende bronwaterbedrijf. Nestlé bezit ongeveer 30% van de markt van gebotteld water. Danone beheert 15% van de markt, Pepsi en Coca-Cola volgen. De waterbottelindustrie heeft momenteel een waarde van $ 22 miljard. Experts schatten, dat nog een jaarlijkse 14 roei van 30% mogelijk is.

Water en multinationals
PRIVATISERING VAN WATER – BIG BUSINESS

Verwacht wordt, dat rond het jaar 2025 tweederde van de wereldbevolking geen beschikking heeft over voldoende drinkwater. Een aantal multinationale ondernemingen ziet hierin een nieuwe economische mogelijkheid. Het Fortune Magazine van mei 2000 stelde: ‘Water belooft in de 21ste eeuw te worden wat olie voor de 20ste was: een kostbaar gebruiksartikel dat de welvaart van de naties bepaalt.’ Maar anders dan voor olie, is er geen alternatief voor water! Voor de meeste mensen is water niet zomaar een gebruiksartikel, dat gekocht en betaald kan worden. Water is altijd gezien als een publiek goed, omdat water essentieel is, niet alleen voor het leven van mensen, maar ook voor flora en fauna, voor al het leven op onze planeet. Daarom was de watervoorziening een verantwoordelijkheid van nationale en lokale overheden.

De Were15 dhandelsorganisatie (WTO) en de Gastsovereenkomsten (General Agree16 ent on Trade in Services) stelden voor de watervoorziening nieuwe regels op. Deze regels stellen multinationale ondernemingen in staat, om in de landen van hun keuze waterrechten te kopen en te verkopen. De volgende voorbeelden zijn illustratief.

  • Een bedrijf met de naam ‘Alaska Water Exports’ stelde voor, een ijsberg van Alaska naar Saudi-Arabië te slepen.
  • De Zwitserse multinational Nestlé, eigenaar van 68 waterleidingbedrijven, pompt water uit Lake Michigan in de Verenigde Staten en maakt daarmee winst van rond 1.8 miljoen dollar per dag. Vijfenzestig procent van het water uit het meer wordt in grote trucks vervoerd om elders verkocht te worden.
  • Een Canadees bedrijf kreeg in 1998 een vergunning om jaarlijks 59.100 miljoen liter water uit Lake Superior te pompen en in Azië te verkopen. Het werd een publiek en politiek schandaal en de vergunning werd17 uiteindelijk ingetrokken.

De eerste grote wateroorlog van de 21e eeuw vond plaats in Bolivia, toen de Wereldbank een lening van 25 miljoen dollar alleen wilde vernieuwen, als de watervoorziening zou worden geprivatiseerd. Kort nadat het waterleidingbedrijf van Cochabamba verkocht was aan Bechtel, een Amerikaanse maatschappij, werden de watertarieven verhoogd. De bevolking ging de straat op en dagenlang vonden er massale protestdemonstraties plaats. Dat leidde uiteindelijk tot een algemene staking, die de economie van de stad volledig lamlegde. Bechtel werd gedwongen zijn biezen te pakken en het land te verlaten. Bechtel klaagt nu de regering van Bolivia aan bij de WTO en eist ‘achter gesloten deuren’ $ 25 miljoen schadevergoeding.

De Wereldbank en het Internationaal Monetair Fonds (IMF) eisen in veel gevallen in ruil voor nieuwe leningen de privatisering van de watervoorziening en andere diensten! ‘Een willekeurig overzicht van de leningen van het IFM aan 40 landen in het jaar 2000 laat zien, dat 12 landen leningen kregen onder voorwaarde dat de watervoorziening zou worden geprivatiseerd. Over het algemeen zijn het de kleinste en armste Afrikaanse landen met schulden, die onder deze voorwaarden te lijden hebben. Meer dan 5 miljoen mensen sterven ieder jaar in Afrika ten gevolge 18 an het tekort aan water.”

Pas geleden publiceerde het Nederlands Financieel Dagblad een artikel, waarin te lezen was dat ‘de Europese Unie ontwikkelingslanden onder druk zet om hun watervoorziening aan Europese bedrijven over te dragen.’ Het artikel geeft inzicht in welke sectoren en in welke landen de EU toegang tot de markt wil krijgen binnen het kader van de Gastsovereenkomsten. Het laat zien dat de EG streeft naar privatisering van de drinkwatervoorzieningen. Europese onde19 nemingen immers als Suez, Veolia (Vivendi), en Thames Water azen op en hebben grote belangen bij de ontmanteling van publieke drinkwaterbedrijv20n in ontwikkelingslanden. Bij de wetten en overeenkomsten die onder auspiciën van de WTO worden opgesteld, gaat het om niet meer en niet minder dan een vrije en ongereglementeerde stroom van goederen, diensten en kapitaal over de grenzen te garanderen voor het internationale bedrijfsleven. Regeringen worden gedwongen afstand te doen van de binnenlandse watervoorziening in ruil voor verlichting van hun schulden en de belofte van toegang tot de wereldmarkt en (ontwikkelings)hulp. De inwoners zijn dan het kind van de (hogere) rekening.

Omdat instituties als WTO en IMF steeds meer invloed krijgen op economische en sociaal- politieke beleidsbeslissingen van nationale staten, is het terecht om je af te vragen of er geen grens getrokken moet worden tussen enerzijds goederen en diensten die beschermd dienen te worden, omdat zij levensnoodzakelijk zijn voor mannen, vrouwen en kinderen en anderzijds de winstmaximalisering van grote bedrijven.

Vragen ter verwerking

  1. Welke hierboven genoemde feiten raken je het meest. Waarover maak je je het meest kwaad? Waarom?
  2. Welke betreffen het meest je eigen omgeving of land?
  3. Zijn er ook hoopvolle zaken te melden? Waarom?
  4. Hoe dragen jij en je communiteit bij aan het waterprobleem?
  5. Wat is je opgevallen over de relatie tussen waterleidingmaatschappijen, regeringen en handelsovereenkomsten?
  6. Wat denk je over de controle die particuliere ondernemingen over water hebben? Praat er eens met elkaar over
  7. Water is een voorwaarde voor het leven zelf en is één van de kostbaarste bezittingen van de mens. Ben je het daarmee eens? Is water een grondrecht voor de mens, voor alle mensen? Een recht voor burgers waarvoor iedere staat garant moet staan? Of is water alleen maar een economisch goed, onderhevig aan marktwerking, zoals andere producten’?

OODELEN21

WATER IN DE BIJBEL

Tijdens de eerste eeuwen in Palestina slaagde het joodse volk er niet in om de zeekust te bezetten. Het was ook niet een volk van strand en zee. De zee, met zijn golven en mysterieuze diepten, was voor het joodse volk iets afschrikwekkends. De joden leefden meer in het centrale hoogland. Water kwam voor hen van regen en van bronnen. Het kwam van boven, uit de hemel en alleen maar op regenachtige dagen. Of uit de grond beneden, diep uit de aarde. Waar je ook heen trok, waar je ook liep, ergens kwam je wel water tegen. En soms ook de zee. Maar het meeste water, vindt je aan de grenzen, of het nu boven je is, of beneden je of daar waar je land ophoudt. Bij de zee.

Vanuit deze empirische observatie stelde het joodse volk zich ook de schepping voor. Op de tweede dag scheidde God de wateren van boven en die van beneden en schiep de ruimte. Op de derde dag scheidde God hier beneden het droge van het natte en deed zo het land ontstaan. Het prachtige gedicht van psalm 104 beschrijft, hoe God er in slaagde het water te temmen en in dienst te stellen van het leven.

Voordat het joodse volk het beloofde land in de 13 de eeuw voor Chr. in bezit nam, was het een nomadenvolk, dat door de woestijn zwierf en met zijn kudden dronk uit bronnen die ook in de woestijn te vinden waren. Ook Jezus is de Goede Herder, die zijn schapen leidt naar de bronnen van eeuwig leven (ps. 23, Joh.10).

Toen de monarchie in Israël viel, in 587 voor Chr., en de traditionele tekenen van Gods aanwezigheid, zichtbaar in de tempel, in het bezit van het land, de offerdiensten, het priesterschap en in Jeruzalem, waren verwoest, zei menigeen: ‘God heeft ons opgegeven en is ons vergeten.’ Maar Jeremia antwoordde: ‘God is ons niet vergeten! God heeft zijn verbond met ons niet verbroken!’ ‘Hoe weet je dat?’ vroegen zij. ‘Omdat de regen nog altijd op z’n tijd valt, de rivieren nog steeds naar de zee stromen en het land bevloeien…’ (zie. Jer. 31, 35-37; 33, 19-26).

Water dient om je te reinigen, om je dorst te lessen, om planten te bevloeien, om te zwemmen en je te verfrissen, om voedsel te bereiden, en nog voor veel andere doeleinden. Zonder water kun je niet leven. De Samaritaanse schepte water uit de bron om haar dagelijkse dorst te lessen. Maar in gesprek met Jezus ontdekte zij een andere bron. In haarzelf, opborrelend tot eeuwig leven. (Joh. 4.14) Gelukkig de mens die….zijn/haar vreugde vindt in de Wet van de Heer en Gods Wet dag en nacht indachtig is. Zo’n mens is als een boom, geplant aan het water, die - als de tijd daar is - vruchten voortbrengt. Zijn of haar bladeren verwelken niet, alles wat hij of zij onderneemt, zal slagen. (Ps.1)

Een aantal Schriftteksten spreekt van water en de symboliek ervan

  • Johannes 7, 37-39: de belofte van levend water.
  • Johannes 4, 7-14: het water ten leven in het gesprek met de Samaritaanse vrouw.
  • Ezechiel 47, 1-12: het indrukwekkende visioen van het water dat stroomt van de tempel en alles bevloeit.
  • Apocalyps 7,17: het lam dat naar de bron van levend water voert.
  • Apocalyps, 22,2: de rivier die stroomt vanuit het nieuwe paradijs en overal leven brengt
  • Genesis 2, 10-13: de rivier van het Aards Paradijs die de vier grote rivieren van de wereld voortbrengt.
  • Psalm 107, 23-30: God brengt de stormen over de wateren van de zee tot bedaren. (cf. Mk 4,35-41)22

THEOLOGISCHE REFLECTIE

Water is een oergegeven, waarvan het belang en de symbolische betekenis ieder niveau van het menselijk bestaan raakt. Oude mythes en moderne wetenschap stemmen overheen, wanneer zij het water zien als de wieg van het leven, als het vruchtwater dat het embryo van de evolutie en de ontwikkeling bevat. Als basisbestanddeel van alle organisch materiaal is water onmisbaar voor het leven van alle levende wezens, van de mensen, van de dieren van de planten.

De aanwezigheid van water garandeert leven en groei; afwezigheid van water betekent dood en neergang. Water verfrist en vernieuwt. Een duik in een zwembad doet vermoeide en stijve ledematen goed. Een bron brengt koelte en verzacht de belaste en gekwelde geest. Een bad reinigt het verontreinigde en bezoedelde lichaam. Het is dan ook niet verwonderlijk, dat mensen voor hun vakantie plaatsen kiezen dichtbij water om weer vitaal en verfrist te worden.

Water heeft ook iets wat zich aan onze controle onttrekt. De regen valt voor iedereen, of hij of zij rijk is of arm Zo herinnert regen ons eraan, dat de schepping een gave is, die aan onze zorg is toevertrouwd. Niemand kan aanspraak maken op het bezit van het water, het is vrij gegeven voor het welzijn van iedereen. Wanneer de politiek of de economie proberen de toegang van iedereen tot dit universeel recht te blokkeren, vinden we dat niet de normale gang van zaken, maar een omkering. ‘Het grootste probleem met betrekking tot het water vandaag is niet het probleem van een absoluut tekort, maar de verdeling ervan en de schaarste. De meeste conflicten gaan over de toegang tot water en de privatisering ervan. Daarom worden overal in de wereld meer en meer de ethische kanten van het waterbel23id onder de loep genomen.

In de joods-christelijke traditie wordt de rijke symboliek van het water samengebald in het gebed over het doopwater bij de doop. Bij de aanvang van de schepping zweefde de Geest van God over de wateren en maakte die tot bron van alle goeds. De wateren van de grote stroom worden in het doopwater symbolen van het nieuwe leven. Ze verbeelden het einde van de zonde en een nieuw begin voor heel de schepping.

De Heer voerde Israël door het water van de Rode Zee weg uit Egypte. In het doopwater wordt het nieuwe volk van God bevrijd uit de slavernij van de zonde. Door de rivier de Jordaan voerde de Heer zijn uitverkorenen in het land Kanaän binnen om daar te leven in rechtschapenheid en vrede. Door het water van de doop trekken de pelgrims van God het beloofde land binnen, een land waar recht heerst en harmonie. De profeten kondigen de komende reiniging aan, die een nieuw hart en een nieuwe geest zal verlenen. Ook Johannes de Doper preekte de doop tot vergeving van zonden en beeldde daarmee op dramatische wijze het gloren van verlossing in deze rite van afwassing uit.

Als vervulling op zijn doop, stierf Jezus aan het kruis en door het water en het bloed dat stroomde uit zijn zijde, opende hij voor ons de weg naar heil.

De doop is geen ‘rite de passage’ voor een kleine groep mensen. De doop houdt engagement, verbintenis in voor leven in een door de Geest vervulde gemeenschap, die probeert vooruit te lopen op de volheid van een leven, dat God voor heel de schepping in petto heeft.

KERKELIJKE DOCUMENTEN OVER ECOLOGIE

  • Boodschap voor Wereldvredesdag 1990 van Johannes Paulus II.
  • Catechismus van de Katholieke Kerk: 299-301; 339-341; 344.
  • Populorum Progressio, 22,23-24,69.
  • Centisimus Annus, 37-38.
  • Laborem Exercens, 4.
  • Mater et Magistra, 196, 199.
  • Octogesima Adveniens, 21.
  • Lumen Gentium, 36.
  • Gaudium et Spes, 34.
  • Bisschoppensynode over Gerechtigheid in de Wereld, hoofdstuk 1 en 2.
  • Evangelium Vitae, 42.
  • Vita consecrata, 90.
  • Ecclesia in America, 25.
  • Ecclesia in Asia, 41.
  • Ecclesia in Oceania, 31.

ETHISCHE UITDAGINGEN

fragmenten uit de bijdrage van de H. Stoel 24voor de watertop in Kyoto

  1. De toegang tot schoon en voldoende water is een mensenrecht.
    • ‘Water is een publiek goed voor alle mensen. Dit maakt samenwerking aan een goede waterpolitiek met prioriteit voor de armen noodzakelijk.’
    • ‘De centrale plaats van de menselijke persoon moet bij iedere overweging vooropstaan.’
    • ‘De waterleidingmaatschappijen in vele ontwikkelingslanden zijn helaas nog steeds niet in staat om voor veilig water te zorgen. De situatie is zo ernstig, dat die alleen verbeterd kan worden met buitenlandse ontwikkelingshulp en gerichte particuliere investeringen.’
    • ‘Fondsen die vrijkomen door kwijtschelding van schuld zouden goed gebruikt kunnen worden om de watervoorziening te verbeteren.’
  2. Privatisering en het ‘algemeen welzijn’ (bonum commune). De benadering van water als koopwaar en gebruiksgoed, verhandelbaar op de (wereld)markt, is een gevaarlijke opvatting.
    • ‘Het principe dat een scheppingsgoed het algemeen welzijn dient, betekent, dat alle volken en naties, inclusief toekomstige generaties, er een fundamenteel recht op hebben.’
    • ‘Gebleken is dat het uiterst moeilijk is om een juiste balans te vinden tussen private en publieke partnerschappen. Hierbij zijn al ernstige fouten gemaakt.’
    • Plaatselijk besturen en plaatselijke gemeenschappen moeten in staat gesteld worden om de watervoorziening in eigen hand te nemen. Watermanagement dient een gezamenlijk gedragen verantwoordelijkheid te zijn van gebruikers, plannenmakers en politici op alle niveaus.’
    • ‘In iedere privaatpublieke samenwerking dient gelijkheid tussen de partijen te heersen, zodat ter zake kundige beslissingen en gezonde eensgezindheid mogelijk worden. Het voornaamste doel is om een watervoorziening te creëren op basis van particulier initiatief die efficiënt is en betrouwbaar en niet leidt tot negatieve gevolgen voor armen en gezinnen met een laag inkomen.’
  3. De heelheid van de Schepping. Christenen zijn geroepen om het milieu te koesteren en te beschermen, niet alleen voor het welzijn van de menselijke gemeenschap, maar ook voor de heelheid van de hele Schepping.
  4. Voorkomen is beter dan genezen. Voorkomen van schade is de beste manier om niet alleen het milieu te beschermen maar ook om rekening te houden met de belangen van de armen.
  5. Voorzorgsmaatregelen. Vervuiling is onacceptabel. Er moeten besluiten worden genomen en actie ondernomen om de mogelijkheid van ernstige en onomkeerbare milieuschade te vermijden. Ook dan wanneer e.e.a. nog niet volledig wetenschappelijk bewezen lijkt te zijn.
  6. De vervuiler betaalt. Wie schade berokkent, moet de slachtoffers compenseren en de schade aan het milieu herstellen.
  7. Verontwaardiging is gerechtvaardigd. Weten dat het milieu achteruitholt en weten dat mensen de toegang tot water onmogelijk wordt gemaakt, kan bij volgelingen van Jezus niet anders dan gevoelens van verontwaardiging oproepen. Dat geldt ook voor kennis van de gevaren van de commercialisering door bevoordeelde groeperingen.
    • ‘Voor gebruikers van water die in armoede leven is water van levensbelang.’
    • ‘Een minderheid die de controlemiddelen op bijvoorbeeld water bezit, mag deze rijkdom die ten dienste van allen staat, niet vernietigen of uitputten. De internationale belangen, zowel die van staten als van particulieren, dienen te worden ingezet voor een politiek beleid dat in dienst staat van de mens in plaats van die te overheersen.’

Vragen bij het onderdeel ‘oordelen’

  1. Beschrijf in een paar woorden wat je vindt van de positie van de kerk met betrekking tot water?
  2. Hoe verhoudt zich die ethiek met het marktprincipe van vraag en aanbod?
  3. Welke recente uitspraak van de kerk (nationaal of internationaal) of wel reactie of commentaar kun je je herinneren wat betreft het milieu in het algemeen of water in het bijzonder? Wat voor reactie ontlokte dit je communiteit?
  4. Heeft ook een recent kapittel van je congregatie of orde iets gezegd over de heelheid van de schepping?

 

HANDELEN

WAAROM RELIGIEUZEN ZICH MET MILIEUKWESTIES MOETEN BEZIG HOUDEN?

Water speelt een sleutelrol in de wonderlijke capaciteit van de aarde om pijn weg te nemen en zich te herstellen. Maar helaas is de huidige aantasting van de aarde zo desastreus, dat ook de menselijke soort gevaar loopt het niet te overleven. Het is onze plicht als religieuzen op te komen voor de noden zowel van onze broeders en zusters, als van de natuur zelf.

Een toonaangevend pauselijk document, dat gewijd is aan kwesties betreffende het milieu en ontwikkeling is getiteld: ‘Vrede met God de Schepper, vrede met de hele schepping’ en verscheen in januari 1990. Het stelt dat ‘vooral christenen zich moeten realiseren dat hun plicht ten opzichte van natuur en schepping een essentieel deel is25van hun geloof…’ (nr.15).

Ecologische heelheid maakt van alle geloofstradities een essentieel deel uit en is daarom ook een belangrijke thema dat dialoog, samenwerking en wederzijds begrip kan bevorderen. Gelovigen van alle tradities zijn in gelijke mate bezorgd om de mensheid en om de aarde die alle leven draagt. Zij werken al op lokaal en internationaal niveau samen om het kostbare water van onze planeet te beschermen en alle mensen het recht op toegang tot water te bieden. In de huidige crisis moeten wij ons solidair tonen met hen die geen water hebben of die dreigen van water afgesloten te worden. Een bondgenootschap met allen die opkomen voor gerechtigheid tussen de volkeren en voor het behoud van deze kostbare bron is daarbij meer dan gewenst.

De uitdaging van vandaag

  • De profetische dimensie van het religieuze leven roept ons op tot een sobere levensstijl met eerbied voor de hele schepping.
  • Veel religieuzen hebben te maken met problemen betreffende het water, omdat zij werken in gemeenschappen die niet beschikken over zuiver drinkwater.
  • Wij zijn mensen die de ‘tekenen des tijds’ kunnen verstaan. Wij hebben ook de plicht die tekenen te verstaan en te interpreteren.
  • Wij beschikken immers over informatiebronnen, netwerken en wegen om die over te dragen en voor bedreigingen van het leven te waarschuwen.
  • Wij hebben de plicht ons, door onze spiritualiteit en charisma, in te zetten voor verzoening en herstel van evenwicht en harmonie.
  • Wij zijn immers mensen voor wie de ethiek van het gemeenschappelijk goed (bezit) deel van ons leven is evenals de ethiek van solidariteit met degenen die lijden en die zorg nodig hebben.

Hoe wij reageren zal afhangen van waar we leven. Voor diegenen onder ons die leven in een maatschappij of in landen die wordt gekarakteriseerd door consumptie en materialisme zal dat anders zijn dan voor hen die leven in een samenleving of een land, waar de basisvoorwaarden om een menswaardig leven te leiden nauwelijks aanwezig zijn.

ZUINIG MET WATER
wat we zouden kunnen doen….

Bezinning

  • Telkens als je water gebruikt, bedenk dan, dat het een gave Gods is. Leer je een eerbiedige houding aan ten aanzien van deze levenbrengende vloeistof. Water is geen gewone koopwaar of zomaar iets, maar onze zuster. Door een contemplatieve blik te ontwikkelen worden wij naar de Schepper geleid door de schepping. ‘Alle lof zij U, mijn Heer, om zuster water, zo nuttig, nederig, kostbaar en puur.’
  • Water is leven, leven voor de armen, leven voor de wereld.

Leren

  • Wees voorspreker en verdediger van ‘water voor allen’ als een mensenrecht.
  • Ontwikkel een kritisch bewustzijn. Wees op je hoede als de verantwoordelijkheid voor water uit handen van de lokale en nationale overheid raakt en in de handen komt van particuliere firma’s, multinationals met name.
  • Doe mee het uitdenken en het implementeren van strategieën ter bescherming van water en het bevorderen van een spaarzaam gebruik. · Leer van gemeenschappen die succesvol hun problemen met de watervoorziening hebben opgelost.
  • Probeer te ontdekken wie de eigenaar is van bedrijven die in je land of regio gebotteld bronwater verkopen.

Zuinig met water

  • Probeer manieren te vinden, waarop je in je huis water kunt besparen. Repareer bijvoorbeeld lekkende kranen, beperk het sproeien van je gazon, sta niet te lang onder de douche en ondersteun alternatieve manieren om rioolwater te zuiveren.
  • Probeer traditionele kennis en praktijken voor de winning van water nieuw leven in te blazen; voorkom uitdroging door bosbouwprogramma’s en campagnes voor bosaanplant te ondersteunen.
  • Wees je ervan bewust, hoe belangrijk gezond weiland en akkerland zijn, moerassen en bossen; hoe zij de beste garantie zijn om waterschaarste te voorkomen.

Wees pleitbezorger

  • Van het recht van lokale gemeenschappen om hun eigen waterbronnen te beheren. Stel kritische vragen bij de liberalisering en de commercialisering van watervoorzieningen en sanitaire voorzieningen.
  • Lobby op lokaal, nationaal26en internationaal niveau. Probeer te ontdekken hoe de watervoorziening geregeld is in je land, streek of stad. Wees er alert op, hoe de politiek omgaat met de water- en sanitaire voorzieningen in je omgeving en in je land. Schenk ook bijzondere aandacht aan de houding die je regering inneemt tegenover de Gastsonderhandelingen. Raadpleeg ook NGO’s of andere experts met reputatie en vraag hen informatie. Werk met hen samen om het fundamentele recht op water en sanitaire voorzieningen te promoten.
  • Pleitbezorging ten behoeve van ontwikkelingslanden. Richt je tot je minister van economische zaken en handel en tot de Europese Commissie. Laat hen klaar en duidelijk weten, dat ieder recht heeft op betaalbaar water en een betaalbare afvalverwerking. Dat deze diensten nooit of te nimmer in handen mogen komen van ondernemingen die het slechts om zoveel mogelijk winst gaat.
  • Beperk het gebruik van kunstmest en gebruik zoveel mogelijk fosforvrije mestartikelen. De meeste weilanden hebben al fosfor genoeg.

Veranderen

  • Wees een goed geïnformeerde consument! Koop kringloop- en milieuvriendelijke producten. Verander je gewoonten en help mee met het reduceren van de watervervuiling en het verminderen van het watergebruik. Rij minder met de auto en meer met de fiets, of wandel of doe aan carpooling om de productie van giftige stoffen en luchtvervuiling tegen te gaan die zure regen veroorzaken.
  • Neem liever een douche dan een bad. Bij een douche van minder dan vijf minuten spaar je al ongeveer 4540 liter water per maand. Poets je tanden niet terwijl de kraan loopt. Daarmee bespaar je al 18 liter per minuut. En als je water gebruikt, gebruik dan minder.
  • Draai de temperatuur van je waterboiler en van de thermostaat in huis omlaag en verminder daarmee het energieverbruik. Zo reduceer je de vervuilende elementen die zure regen veroorzaken.
  • Deel je kennis en activiteiten met anderen! En verder?

Vragen bij het actiegedeelte

  1. Welke activiteiten vinden er in je woonplaats of dichtbij plaats om de watervoorraden te beschermen en te bewaren. Wie zijn erbij betrokken en waarom?
  2. Hoe kunnen jij en je communiteit bijdragen aan een oplossing voor de waterproblematiek?
  3. Kies een activiteit die je zelf zou kunnen doen en een andere activiteit die je samen met je communiteit kunt doen. Evalueer deze op een tevoren af te spreken datum.
  4. Steun een nationale of internationale campagne die zich inzet om de toegankelijkheid van water en de beschikbaarheid van sanitaire voorzieningen voor iedereen te verzekeren.
  5. Werken leden van je congregatie in landen waar de watervoorziening geprivatiseerd is? Informeer bij hen wat daar gebeurt. Vraag of er actie ondernomen kan worden door je internationale gemeenschap.

BEZINNING EN GEBED

Voor bezinning en gebed met de communiteit of met gasten is gebruik te maken van onderstaand schema.

  • Plaats een kom met water in het gebedscentrum of een andere ruimte.
  •  Oproep tot gebed
    God, Schepper,
    wiens Geest over de oppervlakte van de wateren zweefde,
    die de zeeën hun plaats gaf
    en de loop van de rivieren bepaalde,
    die regen op de aarde zendt
    zodat zij leven zou voortbrengen.
    Wij prijzen U voor het geschenk van het water.
    Schep in ons zo’n gevoel
    van wonderlijke verbazing en vreugde
    in deze en al uw gaven,
    dat wij hen mogen ontvangen in dankbaarheid,
    er met liefde voor mogen zorgen
    en er edelmoedig en royaal
    met al uw schepselen in mogen delen,
    tot eer en g27orie van uw heilige Naam.
  • Schriftlezing.
    Voor Schriftteksten: zie pag … onder ‘water in de bijbel’.
  • Een psalm. Psalm 65 bijvoorbeeld; er staat een te zingen versie in de GvL-bundel. Eventueel kan ook psalm 23, mijn herder is de Heer, (GvL 23iii) worden gezongen. Een andere passende psalm is psalm 72 (GvL 72ii).
  • Bezinning in stilte
  • Geloofsbelijdenis
Heer, ik wil als het water zijn,
dat in rivieren klatert
en door het oerwoud stroomt,
dat velden vruchtbaar maakt
en overal leven brengt.Heer, ik wil als het water zijn
dat al wat vies is wast,
dat iedere mens, hoe hij ook heet,
die heling en bevrijding zoekt
weer hoop op toekomst geeft.Heer, ik wil als het water zijn,
dat alle boten draagt,
vol mensen en hun lasten
om voor hen allemaal,
hun vaart te gaan verlichten.Heer, ik wil als het water zijn,
de bron van alle leven,
dat alle mensen samenbrengt,
om samen, overal vandaan,
lief en leed te delen.Heer, ik wil als het water zijn,
dat in uw richting stroomt,
om in de wereld overal
uw opdracht waar te maken
meer m28ns te zijn voor iedereen.
  • Uitwisselen van geloof. Deel iets dat je geleerd hebt uit deze brochure over water. Was er iets dat je verrast heeft? Of misschien dat je heeft gestoord?
  • Voorbede. Eventueel af te sluiten met het bekende Rorate Coeli of een andere acclamatie.
  • Zegening van het water. Ga naar de kom met water. maak een buiging, steek je hand erin, maak het kruisteken en laat het water je zegenen.
  • Slotlied. Bijvoorbeeld: Een mens te zijn op aarde (GvL 432). Heel mooi is ook: De steppe zal bloeien, couplet 1 en 2 (GvL, 591); of: Dit is het verbond (GvL 596). Andere liederen: Het water zal stenen breken (t. 28 Michele Najlis, m. Tom Löwenthal) en Doopbelijdenis (t. Herman Verbeek)

WATER, BRONNEN EN VERWIJZINGEN

OM VERDER TE LEZEN

  • Water, mensenrecht of handelswaar. Brochure (25 pag.), uitgegeven door de stichting Milieu Defensie, postbus 19199, 1000 GD Amsterdam.
  • Water voor de wereld. Missionaire Agenda jrg 21, 2003, nr 2. Uitg. Nederlandse Missieraad, Emmaplein 19 – 21, 5211 VZ, Den Bosch.
  • Water. In: Medische Missiezusters, mei 2003. Witte Vrouwensingel 55, 3572 CB Utrecht.
  • G.J.Borger, De bedreiger bedreigd. De wisselwerking tussen menselijke invloed en natuurlijke processen in de bewoningsgeschiedenis van het waterrijk gebied. In BMGM 103 (1988) nr.4
  • Toon Bosch. Om de macht van het water: de nationale waterstaatsdienst tussen staat en samenleving 1798-1849.Zaltbommel. Europese Bibliotheek, 2000. Proefschrift TU Eindhoven.
  • Commissie Integraal Waterbeheer.Omgaan met normen binnen het waterbeheer. Achtergronddocument NW4.Den Haag. 2000.
  • De kwaliteit van het drinkwater 1999.Ministerie van VROM.Den Haag 2001.
  • Blauwe goud. De strijd tegen privatisering van water door multinationals. Maude Barlow en Tony Clarke.2003.

WEBSITES in verschillende talen:

COLOFON

  • Deze brochure werd samengesteld door de werkgroep ecologie van de Internationale Religieuze Instituten in Rome 2003. De tekst is in verschillende talen te vinden op: www.ofm-jpic.org/aqua
  • De tekst werd vertaald door Fr.Derix CP en bewerkt door het Afrika Europa Netwerk (AEN) in samenwerking met de Nederlandse Missieraad (NMR).
  • Uitgave: Afrika Europa Netwerk samen met Nederlandse Missieraad, Centraal Missionair Beraad Religieuzen en Werkverband Religieuzen voor Gerechtigheid en Vrede.
  • Opmerkingen, ideeën of behoefte aan meer informatie: Afrika Europa Netwerk, Orthenseweg 43, 5212 EA ’s-Hertogenbosch. Tel.ilto: mafr.cor@planet.nl " mafr.cor@planet.nl
  • Opmerkingen, vragen en ideeën zijn welkom, of als u meer informatie wilt, neemt a.u.b. contact op met: jpicclimatechange@yahoo.co.uk.
    Website pagina: www.ofm-jpic.org/aqua waar de tekst in verschillende talen te vinden is.
  • Opmerkingen, ideeën of behoefte aan meer informatie: Afrika-Europa Netwerk...with adress and e-mail..
    Ecology Working Group: jpicclimatechange@yahoo.co.uk.

De volgende mensen hebben op verschillende manieren meegewerkt aan de samenstelling van deze brochure:

Cathy Arata SSND., Caroline Price RGS., Willy Ollivier CICM, Antonio Silvio Da Costa Junior O.CARM., Enrique Marroquín CMF., Jefferies Foale C.P., Dominick Pujia, FMS., Tiziana Longhitano SFP., Françoise Weber FCJM., Karen Gosser SHCJ., Michael Heinz SVD., Gearóid Francisco O'Conaire OFM., Marjorie Keenan RSHM., Vanya Walker-Leigh, novice TSSF (Anglican Communion), Mons. Liam Bergin, Carlos Mesters O.CARM., Josefina Arrieta FMM., Jacqueline Millet FMM., Joe Rozansky OFM., Dina Trevissan FMM., Dionysius Mintoff OFM., Rita Toutant MSOLA., Paul Gabriel Pak C.P., Boze Vuleta OFM., Larry Finn C.P., M. Amata, M,. Andrzeja Godziek SSND., Job Toda OFM, Filo Hirota M.M.B., Hugo Poepping SVD., Frans Derix CP.

Illustraties in deze brochure zijn gemaakt door Michael Moran CP Copyright van de illustraties, tenzij voor het reproduceren van deze \brochure.

-----------------------------------------

1??????

2UNEP, global environmental outlook

3World Water Development Report.

4Rob Boden, Water Supply: Our Impact on the Planet (Hodder Wayland 2002)

5Peter Gleick, The World’s Water 2000-2001 (Island Press)

6Latin America Press #7, 27 febr. 2000

7Guardian Unlimited, Mei 12, 2001, een artikel van Esther Addley: Tourist’s Water

8Detp://www.worldwater.org" www.worldwater.org

9New Internationalist Magazine, Maart 2003

10Boodschappen van de Heilige Stoel bij gelegenheid van Werelddag voor de Vrede. In 6 talen. http://www.vatican.va/holy_father/john_paul_ii/messages/peace/index.htm

11The Global Water Outlook to 2025: Averting an impending crisis.

12New Internationalist Magazine, maart 2003

13Water for all .citizen.org/cmep/water" www.citizen.org/cmep/water )

14Ibid

15Ibid.

16De WTO, die de regels bepaalt voor de internationale handel, gelooft heilig in de voordelen van de marktwerking. Zij streeft er naar om de zogenaamde ‘barrières’ in de handel te doorbreken en probeert dus open markten over de hele wereld te vestigen, ongehinderd door cultuur, politieke traditie, sociale rec hten of milieubescherming.

17Tot de effecten van de globalisering behoren de snelle en vaak onnodige privatiseringen en overnames van publieke diensten overal in de wereld. Daaronder vallen onderwijs, gezondheidszorg, drinkwaterbeheer en andere publieke diensten. Grote internationale maatschappijen op het gebied van dienstverlening werken samen met nationale overheden en internationale corporaties, om een reeks handelswetten erdoor te krijgen die de markt van de dienstensector internationaal moet openbreken. Zij zijn ook onderwerp van gesprek op het hoofdkwartier van de WTO in Genève, waar nationale regeringen onderhandelen over een nieuw handels- en investeringsverdrag.

18Defend the Global Commons (Vol.2 No. 1 Jan 2003) www.citizen.org/cmep/water

19Global Water Grab pamphlet’, uitgegeven door het Polaris Instituut. (www.polarisinstitute.org)

20Suez: http://www.suez.com/ (Engels, Spaans en Frans; Vivendi: http://www.vivendiwatersystems.com/ (Engels ://www.thameswater.com/" http://www.thameswater.com/ (engels)

21Het Nederlands Financieel Dagblad, 25 februari, 2003

22Pater Carlos Mesters, O.Carm./2003

23Mgr. Liam Bergin is rector van het Iers College in Rome

24 Water An essential element for Life. bijdrage van de H. Stoel voor het 3e waterforum in Kyoto, Japan, 16 – 23 mrt. 2003

25 Ibid.

26Zie de boodschappen van de H. Stoel bij de Wereldvrededag. In zes talen: http://www.vatican.va/holy_father/john_paul_ii/messages/peace/index.htm

27AEFJN "http://www.aefjn.org/" http://www.aefjn.org/

28 Wereldraad van Kerken
?????



Ik ben de Alfa en de Omega,
Begin en einde,
Ik zal water geven uit de bron van het leven
Vrij voor iedereen.